ur. 7 IV 1909r.
zm. 12 IX 1995r.

Nauczycielka, narzeczona porucznika Stanisława Kliś

ur. 11 I 1908r.
zm. IV 1940r.

Porucznik Kliś został zamordowany przez NKWD w Charkowie

ur. 17 VIII 1907r.
zm. 11 I 1992r.

Ksiądz rzymsko-katolicki - USA

KLIŚ Stanisław – porucznik rez. WP,  nauczyciel – 2 Pułk Strzelców Podhalańskich – Garnizon Sanok

Kliś Stanisław urodził się 11 stycznia 1908 roku we wsi Głowaczowa , poczta Grabiny, parafia Straszęcin /obecnie powiat Dębica/ jako syn Franciszka i Anny z Kleszczów .Gdy miał rok zmarł  ojciec , matka Anna (zm. 9 VII 1949r.) ponownie wyszła za mąż za Andrzeja Pękalę (zm. 9 II 1950r.). Był On bardzo troskliwym ojczymem. Podczas nauki w szkole, młody Stanisław wykazywał się niezwykłymi zdolnościami. Rodzice i sąsiedzi opowiadali, że ”robi” w roku po dwie klasy.Aby kontynuować naukę Jego rodzice sprzedali duży areał pola, co w owych czasach nie było łatwe, bo to pole stanowiło dla nich spory majątek i było ich jedynym żywicielem.

Po ukończeniu 4-klasowej szkoły powszechnej we wsi Głowaczowa , Ojczym i Matka posłali Go na dalszą naukę do Dębicy, do Gimnazjum im. Króla Władysława Jagiełły , którą ukończył z wyróżnieniem w roku szkolnym 1930/1931. Potwierdza to Pani  A.Kwolek w monografii pt. Liceum Ogólnokształcące w Dębicy 1900 – 2000    / strona 128 /

Od młodzieńczych lat marzył o mundurze. W 1932r ukończył w Zambrowie Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty  z  lokatą 11/107 .
16 sierpnia 1933 roku złożył przysięgę oficerską /służbową/
W roku 1934 został mianowany podporucznikiem rezerwy w korpusie oficerów piechoty – ze starszeństwem od 1.I.1934 r. – 34/9 . Jako dowódca plutonu strzeleckiego odbył ćwiczenia rezerwy w 17 pułku piechoty od 26.7.- 20.8.1937 r.
W roku 1938 został mianowany Porucznikiem rezerwy w korpusie oficerów piechoty – ze starszeństwem od 1.I.1938 r – 38/189 .
Awanse te /oficerskie/ zostały opublikowane w Tajnym Dzienniku Personalnym Rezerw Nr 3 z 12 XI.1938r / patrz Tajny Dziennik /  Było to Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej o mianowaniach na wyższy stopień w rezerwie . Rozkaz podpisał ; Minister Spraw Wojskowych – KASPRZYCKI – Generał dywizji   Przydział wojskowy – 17 pułk piechoty /Rzeszów/

// Po dojściu Hitlera do władzy w 1933 r – awanse w Korpusie Oficerów Rezerwy publikowane były w Tajnym Dzienniku Personalnym Rezerw – Ministerstwa Spraw Wojskowych – dane były utajniane na wypadek ‘’W’’ – wojny //

Przed wojną pracował jako nauczyciel w szkole powszechnej w Głowaczowej , a następnie między innymi / jak wynika z zachowanych listów / na życzenie Księżnej Jabłonowskiej z Przyborowa k. Dębicy , udziela korepetycji Jej dzieciom – Andrzejowi i Krzysiowi , a także Marysi /Misi/ oraz  pracuje jako nauczyciel w majątku Zawadka-Dwór, powiat Kałusz , gmina Wierzchnia , woj. stanisławowskie -II RP
Podczas działań w wojnie obronnej , we wrześniu 1939 r dostał się do sowieckiej niewoli . Jeniec Kozielska i Starobielska / LZK-S /

W książce w opracowaniu Adama Moszczyńskiego – LISTA KATYŃSKA – wyd. Gryf – Londyn 1949, reprint z 1982r – na stronie 89 widnieje jako jeniec Kozielska i Starobielska /LZK-S/  /wg.autora- są informacje , wedle których dany jeniec był kolejno w dwóch wzgl. trzech obozach /

W wykazie akt ewidencyjnych jeńców wojennych , którzy opuścili obóz NKWD w Starobielsku    / w j.ros.  – spiski polskich grażdan sodierżawszichsja w starobielskom łagierie woroszyłowgradskoj obłasti / – znajduje się  pod pozycją 4026.

Ostatnia wiadomość nadeszła przesłana na karcie pocztowej przysłanej ze Starobielska , datowanej na dzień  29.XI. 1939 roku     / patrz zdjęcia  i dokum. niżej /

Zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w kwietniu 1940 roku w Charkowie .

Jedyne rzeczy , jakie ocalały po poruczniku , to adresowane do Zofii Moskalównej – swojej narzeczonej – listy z lat 1938 – 1939 , Jego zdjęcia oraz kartka pocztowa wysłana ze Starobielska.

W kartce ze Starobielska – pisze m.in. ; ”zaopiekujcie się moimi ubraniami”- a więc zapewne właśnie mundurem wojskowym oraz ”dokumentami i innymi moimi ważnymi papierami osobistymi” – a więc dokumentami wojskowymi – legitymacjami, itp. Rzeczy osobiste  ukryte zostały w rodzinnym domu podczas okupacji niemieckiej – ale zostały zniszczone w trakcie działań wojennych. W tych okolicach w 1944/1945 roku przebiegała linia frontu. Kiedy front ruszył – kanonada artyleryjska dokonała spustoszenia wśród wiejskich zabudowań / dom rodzinny został zrównany z ziemią / . Nic nie ocalało .

 ——————————————————————————————————————

W dokumentach, które ocalały po wojnie  składy osobowe poszczególnych pułków , kompanii , plutonów z roku 1939 często nie są znane – nawet nazwiska dowódców batalionów  /major/  nie zawsze zachowały się w powojennych archiwach , a co dopiero oficerów niższych rangą .Oddziały nasze poddając się – na rozkaz dowódców –  niszczyły dokumenty  i  broń , często je w pośpiechu zakopując – utracono je zatem zapewne bezpowrotnie. Stąd  tak  trudne  stało się  odtworzenie  składów  osobowych  WP  wg. stanu  z  IX  1939 roku .

Wg. ostatnio dostępnych materiałów historycznych w 1939 roku  por. S.Kliś walczył w 2 Pułku Strzelców Podhalańskich.Pułk stacjonował w garnizonie Sanok i wchodził w skład 22 Dywizji Piechoty Górskiej.
3 września 1939r wraz z całą 22 Dywizją Piechoty Górskiej zajął pozycje obronne w rejonie Olkusza na linii Klucze-Bolesław. W nocy 4 września rozpoczął odwrót przez Wolbrom,Działoszyce,Skalbmierz nad rzekę Nidę. Pierwszą walkę stoczył pod Mękarzowicami nad rzeką Nidą 7 września, natomiast 9 września , będąc w składzie 22 Dywizji Piechoty Górskiej pod dowództwem płk.dypl.Leopolda Endla-Ragisa Pułk stoczył ciężki bój we wsi Bronina, po którym pułk wraz z dywizją przemieściły się w okolice Stopnicy.Tu doszło do kolejnego starcia z oddziałami niemieckimi ,po którym dywizja dotarła w okolice Rytwian z zamiarem wykonania natarcia pozorującego na Staszów. 10 września dywizja została rozbita przez niemiecką 5 Dywizję Pancerną. Po przegranej bitwie 2 Pułk Strzelców Podhalańskich przebił się do lasu mokrzańskiego zbierając po drodze część żołnierzy z przemyskiego 5 Pułku Strzelców Podhalańskich. Tu w lesie sztab jednostki zakwaterował się w leśniczówce zwanej ”Grzybowska” i tu pułk został okrążony przez niemieckie oddziały i zmuszony do kapitulacji. Oficerowie i podoficerowie zostali wzięci do niewoli, żołnierze rozpuszczeni do domów. Niemcy przejęli broń i wyposażenie jednostki.  
Dowódcą pułku w okresie od 1 XII 1938 do 10 IX 1939r  był  ppłk dypl.piech. Stefan Szlaszewski , z-cą dowódcy ppłk Stanisław Styrczula /od 1936 do 1939/- zamord. w 1940r /zbrodnia katyńska – Charków/.
Wśród oficerów pułku widnieje m.in. ppor.(dane z 1934r)  Stanisław Kliś –zamord.w 1940r  /zbrodnia katyńska-Charków/.

– Major Teofil Herakliusz Kosiński  –  który podpisał w 1938r  wz. dowódcy 17 pp wniosek o awans na Porucznika /patrz kwerenda/  –  we wrześniu 1939r  jako podpułkownik /awans 19.03.1939r/ służył w Ośrodku Zapasowym 25 Dywizji Piechoty.
——————————————————————————————————————

Kawaler Krzyża   VIRTUTI  MILITARI  ;

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie w Londynie prof.Stanisław Ostrowski nadał Dekretem z dnia 11 listopada 1976 roku , zbiorowo Krzyż Virtuti Militari – numer 14384– żołnierzom polskim zgładzonym w Katyniu i innych nieznanych/wówczas/ miejscach kaźni,dla upamiętnienia ofiary życia, w imię Niepodległości Polski.
——————————————————————————————————————-

– Ma symboliczny grób – na którym został postawiony Krzyż Katyński , poświęcony przez  ks. Proboszcza  w dniu 5.IV.2010r  /2-gi dzień Świąt Wielkanocy/ – na cmentarzu w Straszęcinie , który znajduje się obok grobu Zofii Moskal .
Fundatorami  Krzyża są Rodziny : J. Gawle z Grabiny  i  R.Gdowskiego z Dąbrowy Tarnowskiej – /patrz zdjęcia niżej /

– Po wojnie upamiętniony został na zbiorowej tablicy , która znajduje się w kościele pw.Wszystkich Świętych w Straszęcinie /patrz zdjęcie niżej – Fundatorką tablicy była Księżna Helena Jabłonowska /

– Decyzją z dnia 21 stycznia 2010 roku Minister Obrony Narodowej mianował pośmiertnie porucznika Stanisława Klisia s. Franciszka na stopień   KAPITANA Wojska Polskiego – patrz niżej.

– Certyfikat nr 2060/5628/WE/2010 – Dąb Pamięci  – Gmina Czarna posadziła w  dniu 4 września  2010 roku obok szkoły w rodzinnej  wsi  Głowaczowa. Obok Dęba Pamięci ustawiono obelisk  oraz przymocowano do niego tablice upamiętniające tragedię sprzed 70 lat -patrz zdjęcia niżej.

———————————————————————————————————————–

To do Zosi  Moskalównej  pisze  Stach  Kliś  …..

       …..poniżej wybrane fragmenty z 3  listów/które ocalały/ napisanych w latach 1938-1939 r….. 

Zawadka-Dwór ad. Kałusz , poczta Wierzchnia, woj. stanisławowskie,  

28.VII.1938r

Kochana Zosiuniu !

-z powodu egzaminów zostałem w Katowicach -z domu miałem list – Ojciec złamał rękę
-egzaminy poszły mi bardzo dobrze , otrzymałem świadectwo i dokumenty pocztą z Katowic, bo zakończenie było dopiero 22.VI. /1938/
– nie wiem nawet jak wypadły egzaminy ogólnie, ilu padło, a ilu zdało . Dowiem się później , 
bo i księgi moje w księgowości zostawiłem, prosiłem tylko Władka Żmudę , żeby mi je podjął
i  przechował
– jak się Edek /Moskal/ gospodaruje i jak sobie radzi
-a  Antek Saratowicz czy był u Was , a może jest jeszcze
-czy zostaje jeszcze w Polsce czy też wyjeżdża w tym roku jak planował do Ameryki
– Panna Franaszkówna wróciła już zapewne z kursu , czy jest jeszcze w Głowaczowej
– byłem kilka razy w Kałuszu i raz w Stanisławowie- bardzo ładne okolice, wszystko Rusini
– są 2 siostry /w Zawadce/ pani Schetzlowej ? z dziećmi, do których jest Angielka , a właściwie Amerykanka, studentka Uniwersytetu Warszawskiego. Kąpiemy się, gramy w tenisa , jeździmy na ryby, na polowanie, na łódki – dla nich rozrywka, a dla mnie praca i odpowiedzialność.

22.I.1939 r. /Głowaczowa/

– przyjechali Andrzej i Krzyś /Jabłonowscy/ i prosili , bym z nimi jechał do Przyborowia/oryg./,
bo Księżna /Jabłonowska/ się chce ze mną widzieć.
Okazało się, że Krzyś musi pozostać w domu , bo chory na wątrobę, więc prosiła mnie , bym robił 
z nim lekcje przynajmniej przez miesiąc – a z Andrzejem tak długo , dokąd się da w tym roku szkolnym.
Mam więc w Przyborowiu od godz.9 tej do obiadu z Krzysiem , potem do 3 ciej przerwa , po czym znów do podwieczorku z Andrzejem , ale tylko jako nadzór , bo Andrzej sam robi zadania , jak robi to robi , ale musi. Ja zaś wtedy uczę się angielskiego.
Po podwieczorku mam znów z Edusiem Kamińskim – nie mogłem się już wymówić.
– u nas tutaj bardzo piękne słoneczne dni ,  ja jeżdżę rowerem , śniegu ani na lekarstwo , 
ciepło jak w maju
– Tony /Saratowicz/ jeździ do Krakowa – wczoraj znów pojechał , dałem mu na słownik polsko-angielski i angielsko-polski
– panna Stasia /Franaszkówna/ wygadała się do Tonego , że nie ma zegarka i Tony jej kupił za 50 zł – nie wiem czy to prezent czy pożyczka
– cieszę się ogromnie , że jesteś zdrowa po podróży , czy Stasia też  /Gawle /
– może tak wypaść , że mnie na wakacje wezwą na ćwiczenia /co prawie jest pewne/
– nic mi nie piszesz o tym , jak się ułożyła sprawa Twoich zagubionych rzeczy, osobliwie legitymacji 

8. II. 1939 r /Głowaczowa/
– pisał Świerk z Czarnej zażalenie do Ministerstwa Sprawiedliwości
– ja prowadzę dalej te lekcje , tylko już nie z Krzysiem , który wyjechał do Czyrowa ? , ale znowu dla odmiany z Misią od 11 –tej przed południem, a Andrzejem zaś i Edusiem po południu
– odnośnie fotografii , to są jeszcze w Dębicy , bo niedawno dałem do wywołania
– po chwilowym oziębieniu i opadach śnieżnych / jeździłem znowu na nartach/, przyszły odwilże , a teraz burza deszczowa.

13.II./39 – / w tym samym liście –c.d./

– teraz Andrzej robi lekcje , a ja piszę
– odbitka za zdjęcie 10 gr za 1 sztukę, po 25 gr za pocztówkę
-w domu też zrobiłem dzieciom 1 zdjęcie, okropnie się cieszyły
– wyobraź sobie – telefonował dziś do Przyborowia/oryg./ pan Scheatzel ? z Chorzowa do mnie
 Staś bowiem wrócił z Rydzyny ?
– nie wiem dlaczego , ale coś ze zdrowiem , a Pani Scheatzlowa? uległa katastrofie automobilowej  w której naruszyła stos pacierzowy  i leży w szpitalu

/na końcu listu skromnie dodaje/ – Aha ! dostałem teraz nominację na porucznika – dwie gwiazdki”

——————————————————————————————————————

Gmina ŻYRAKÓW -/do 1948r gmina Straszęcin/. Przed 1945 r teren obecnej gminy Żyraków należał do województwa krakowskiego  /obecnie woj.podkarpackie/

Gmina CZARNA – /dawniej Czarna ad Tarnów/. Przed 1945r teren obecnej gminy Czarna należał do województwa krakowskiego  /obecnie woj.podkarpackie/

Gmina WIERZCHNIA – utworzona 1.08.1934r w ramach reformy na podst.ustawy scaleniowej z dotychczasowych gmin wiejskich ; Bołochów, Mościska, Stańkowa, Wierzchnia, Zawadka, Zbora.
/ woj.stanisławowskie  –  II RP /

ZAWADKA – miejscowość w gminie Wierzchnia , pow.Kałusz , woj. stanisławowskie – II RP

Powiat KAŁUSZ –  Jego siedzibą było miasto Kałusz.Powiat znajdował się bezpośrednio na zachód od miasta  Stanisławów – stolicy województwa.W skład powiatu wchodziły gminy wiejskie/1934/ –  Jasień,Łodziany, Nowica, Podmichale,Hołyń,Wierzchnia,Tomaszowce,Wojniłów.

ANTONÓWKA – miejscowość/kolonia położona na Wołyniu , obok Włodzimierza Wołyńskiego   / WOŁYŃ – stolicą  województwa  było miasto Łuck /

————————————————————————————————————————-

Księżna  Helena Jabłonowska z domu Rey / 1895-1977/- wyszła za mąż za Księcia Józefa Jabłonowskiego.Mieli 4 dzieci : Stanisława, Andrzeja,Krzysztofa i Marię.W czasie II wojny światowej należała do Armii Krajowej,w szeregach której używała pseudonimu Rzepicha, przewodniczyła Radzie Głównej Opiekuńczej w Dębicy,pomagała osobom narodowości żydowskiej oraz więźniom obozu koncentracyjnego w Pustkowie. Okoliczna ludność mimo,że groziło to karą zesłania do obozu , a nawet śmiercią pomagała więźniom.Oficjalnie pomoc dla uwięzionych udało się załatwić tylko Księżnej H.Jabłonowskiej – przewodniczącej RGO w Dębicy – i  to dopiero od stycznia 1943 roku. Biuro RGO organizowało zbiórki  żywności i leków w poszczególnych wsiach i rejonach,a hrabina w każdą środę tygodnia przewoziła to furmankami /4-6/ osobiście do obozu.
W wydrążonym chlebie znajdowała się również cebula i czosnek /p-ko szkorbutowi/. Humanitarna pomoc Księżnej Jabłonowskiej trwała 19 miesięcy – do wyzwolenia obozu przez wojska radzieckie
w lecie 1944 roku –  i pozwoliła przeżyć wielu ludziom.Obóz SS stał się cmentarzyskiem tysięcy więzionych. Śmierć poniosło tu ok. 8900 więźniów ; 2000 Żydów, 5000 jeńców radzieckich, ok.1900 Polaków. 
Księżna zmarła w 1977 roku , pochowana została na cmentarzu w Straszęcinie .

Tablica – aby upamiętnić i oddać hołd Wszystkim Jej znanym, zamieszkałym i związanym z tym terenem Parafianom , którzy oddali  życie za Ojczyznę w latach 1939-1944 – ufundowała Księżna Tablicę , która znajduje się w Kościele pw.Wszystkich Świętych w Straszęcinie – patrz zdjęcie niżej-

———————————————————————
W dniu 20 IX 2015r po Mszy Św. – ks.kan.E.Wilk i ks.Proboszcz B.Czech złożyli do Urny pod Krzyżem Katyńskim/nowe miejsce/ ziemię z pól bitewnych,miejsc kaźni i obozów śmierci II wojny światowej.
———————————————————————                   
2016r – Archiwum Narodowe -ank/tar- wpis w księdze urodzeń
w pozycji 3 Stanisława Klisia – parafia Straszęcin ,wieś-Głowaczowa  – poz.3 , strona 529 – rok 1908 – January-/11 -data urodzin/26-data chrztu/ 90-nr domu/   
———————————————————————